Đến nay tôi có các học viên học về quy trình sản xuất, và đang cố vấn hỗ trợ cho hơn bảy mươi anh chị em chủ doanh nghiệp có thương hiệu tiêu dùng riêng.
Nhiều người hỏi tôi một câu giống nhau: dạy hết ra thì họ thành đối thủ, anh không sợ à?
Tôi sợ chứ. Nhưng tôi vẫn làm. Bài này tôi giải thích vì sao.
Chuyện bắt đầu không phải từ ý định dạy ai
Tôi không lên kế hoạch làm thầy. Tôi chưa bao giờ nghĩ mình ở vị trí đó.
Nó đến tự nhiên. Từ đầu năm 2026, khi tôi đẩy mạnh mảng gia công OEM, tôi tiếp xúc với rất nhiều anh chị đang muốn có thương hiệu tiêu dùng riêng. Nói chuyện với họ, tôi nhận ra phần lớn đang mắc đúng những chỗ mà tôi từng mắc.
Tính giá không đủ — tôi từng vậy. Không hiểu gì về đằng sau một chai sản phẩm — tôi từng vậy. Đặt hàng nơi khác rồi không kiểm soát được chất lượng giữa các lô — tôi từng vậy suốt bốn năm, từ 2019 đến 2023.
Khi mình đã đi qua đúng cái hố đó, nhìn người khác sắp bước vào, im lặng cũng khó.
Sau khoảng sáu tháng làm mảng gia công, tôi bắt đầu chuyển giao quy trình sản xuất cho người muốn học. Đến giờ đã có các học viên theo học.
Vì sao tôi không giữ khư khư
Lý do thứ nhất, thực tế thôi: giữ cũng không giữ được lâu.
Kiến thức về sản xuất hàng tiêu dùng không phải bí mật quốc gia. Ai chịu khó đủ lâu, chịu làm hỏng đủ nhiều thì cũng ra. Tôi chính là ví dụ — tôi vào nghề từ đường buôn bán, không học ngành hóa, và tôi học được bằng cách đứng ở nhà máy làm sai rồi sửa.
Cái tôi bán không phải là thông tin. Là mười năm trả giá để biết cái nào dùng được, cái nào không.
Lý do thứ hai, và cái này quan trọng hơn: nghề này không phải cuộc chơi một mất một còn như người ta tưởng.
Thị trường hàng tiêu dùng rất lớn. Nhà nào cũng giặt, cũng rửa, cũng lau. Tôi không thể phục vụ hết, và nhà máy tôi cũng không có ý định phục vụ hết. Một người học nghề rồi mở nhà máy riêng ở tỉnh khác — người đó không lấy mất cái gì của tôi cả.
Lý do thứ ba: tôi được nhiều hơn tôi tưởng.
Điều tôi học được từ chính người tôi hỗ trợ
Hơn bảy mươi anh chị chủ thương hiệu riêng mà tôi đang đồng hành — họ dạy tôi nhiều thứ mà tôi không tự nghĩ ra được.
Tôi mạnh ở khâu sản xuất. Đó là chỗ tôi đứng mười năm nay. Nhưng nhiều anh chị trong số đó bán hàng giỏi hơn tôi rất nhiều — họ hiểu người mua, hiểu cách kể chuyện sản phẩm, hiểu kênh bán mà tôi mù tịt.
Mỗi lần ngồi với họ, tôi nghe được thị trường đang cần gì. Cái đó không có trong báo cáo nào cả. Nó nằm trong chuyện của một anh chị vừa bị khách phàn nàn về một lô hàng.
Nói cho sòng phẳng: tôi không làm việc này vì tử tế. Tôi nhận về nhiều lắm. Chỉ là cái nhận về không đo bằng tiền ngay được.
Chỗ tôi làm chưa tốt
Tôi phải nói thẳng phần này.
Tôi không phải người dạy giỏi. Tôi làm được nhưng diễn đạt không hay. Có những thứ trong tay tôi nó tự nhiên như thở, mà khi phải nói ra thành lời cho người khác hiểu thì tôi lúng túng. Có học viên hỏi một câu rất cơ bản, tôi trả lời xong tự thấy mình giải thích chưa tới.
Tôi cũng không đủ thời gian. Nhà máy chạy mỗi ngày, đơn gia công phải theo, thủ tục nhà máy thứ hai đang làm. Có anh chị nhắn tin cho tôi mà mấy hôm sau tôi mới trả lời. Tôi biết là không phải. Tôi đang sắp xếp lại, nhưng chưa xong.
Và có một chỗ tôi phải nói cho rõ, kẻo mang tiếng nổ: tôi giúp được trong phạm vi tôi biết — sản xuất OEM hàng tiêu dùng, nhóm tẩy rửa dùng trong nhà. Ngoài phạm vi đó, tôi không phải chuyên gia. Chuyện gọi vốn, chuyện làm thương hiệu lớn, chuyện xuất khẩu — tôi không rành, và tôi không nhận là mình rành.
Làm ăn đường dài, với tôi, nghĩa là gì
Tôi nghĩ nó nằm ở một câu hỏi: sau khi làm xong việc này, người ta còn muốn gặp lại mình không.
Cách nghĩ này tôi có từ hồi đi bán hàng. Từ năm 2015 tôi đi chào từng cửa hàng, từng chai một, và bị từ chối nhiều hơn được nhận. Cái ngành hàng tiêu dùng nó buồn cười ở chỗ: một cửa hàng lấy của bạn hôm nay là chuyện nhỏ, nhưng một cửa hàng lấy của bạn suốt năm năm mới là cái nuôi bạn.
Nên tôi quen tính theo kiểu đó. Một đơn hàng ép giá được thêm chút, nhưng làm khách khó chịu — tính ra là lỗ. Một lần hứa cho khách vui rồi trễ hàng — tính ra là lỗ nặng.
Tôi không nói mình lúc nào cũng làm được như vậy. Có những giai đoạn tôi bận quá, trả lời khách chậm, xử lý chưa chu đáo. Nhưng đó là cái thước tôi tự đặt cho mình.
Chuyện thời gian và gia đình
Cuối cùng là chỗ tôi thấy mình nợ nhiều nhất.
Từ hồi thuê cái kho nhỏ ở Hà Đông, công việc chưa bao giờ là của riêng tôi. Tôi ra ngoài chạy đơn, vợ tôi ở nhà lên đơn, soạn hàng, cơm nước. Mọi cột mốc trong mười năm qua đều là hai người làm, dù người ta thường chỉ nhìn thấy tôi.
Và tôi phải thừa nhận: nhiều năm tôi để công việc lấn hết. Đi từ sáng, về tối, về tới nhà là hết pin. Cân bằng công việc với gia đình là thứ tôi nói thì được mà làm thì kém.
Tôi vẫn đang cố sửa. Nhưng tôi không đứng đây khuyên ai về chuyện cân bằng, vì tôi chưa làm được.
Nếu bạn đang muốn học nghề
Tôi chỉ nói một điều: đừng học vì tưởng nghề này dễ giàu. Nó lãi mỏng, hàng nặng, và sai một mẻ là trả giá thật.
Nhưng nếu bạn chịu được phần chán của nó, thì đây là nghề nuôi được người ta lâu dài. Mười năm nay nó nuôi gia đình tôi và nuôi cả những người làm cùng tôi.
Đọc thêm: Kinh Doanh Gia Công Muốn Đi Đường Dài Cần Tập Trung Vào Gì?
Nếu bạn muốn nói chuyện
Tôi không viết bài này để bán cho bạn thứ gì. Tôi viết vì có người hỏi, và vì tôi nghĩ kể thật thì hơn là kể hay. Nếu bạn đang làm nghề này, hoặc đang tính bước vào, hoặc chỉ muốn hỏi một câu cho đỡ mông lung, cứ nhắn cho tôi. Tôi trả lời được tới đâu thì trả lời tới đó, không biết thì tôi nói là không biết.
Nguyễn Mạnh Tuấn — Zalo/SĐT: 0355440905.
Còn bạn, khúc khó nhất bạn đang gặp trong nghề là gì? Kể tôi nghe với.