Năm 2015, tôi đem cuốn sổ đỏ của gia đình ra ngân hàng, cắm, vay 50 triệu đồng. Đó là toàn bộ vốn khởi nghiệp của tôi.
Mười một năm rồi tôi vẫn nhớ cảm giác cầm tờ giấy đó ra khỏi nhà.
Vì sao tôi phải cắm sổ đỏ
Vì tôi không có gì khác.
Nhà tôi từ Hòa Bình về quê năm 2004 trong tình trạng không có đất, phải ở nhờ. Bố mẹ tôi đi làm thuê nhiều năm mới mua được mảnh đất riêng. Nghĩa là cuốn sổ đỏ đó không phải tài sản thừa kế, không phải của trên trời rơi xuống. Nó là kết quả của rất nhiều năm người trong nhà tôi cúi mặt đi làm thuê.
Và tôi đem nó đi cắm.
Tôi viết câu đó ra để bạn hiểu tôi không kể chuyện này theo kiểu “dám nghĩ dám làm”. Tôi kể theo kiểu một người trẻ hai mươi mấy tuổi, không có lựa chọn nào khác trong tầm nhìn của mình, nên chọn cái liều nhất.
Cái tôi có, và cái tôi không có
Cái tôi có: mấy năm đi bán hàng siêu thị. Trước đó tôi còn làm tăm, làm kem. Nghe qua thì lặt vặt, nhưng thời gian đứng bán hàng dạy tôi một thứ rất cụ thể — người ta mua gì, mua bao lâu một lần, và loại hàng nào bán quanh năm không theo mùa.
Hàng tiêu dùng thuộc loại đó. Nhà nào cũng phải giặt, phải rửa, phải lau. Không giàu nhanh được, nhưng cũng không đứt.
Cái tôi không có: gần như mọi thứ còn lại. Không quan hệ. Không ai trong nhà làm nghề này. Không hiểu gì về sản xuất — lúc đó tôi chỉ biết buôn, hoàn toàn không biết đằng sau một chai sản phẩm là cái gì. Không biết cách tính giá cho đúng.
Năm mươi triệu đó tôi tiêu như thế nào
Thật lòng mà nói: không có kế hoạch tài chính nào cả.
Tôi lấy hàng, tôi đi chào, tôi bán, tôi lấy tiếp. Vòng quay đó lặp đi lặp lại. Không có bảng tính, không có dự phòng, không có kịch bản xấu. Cái gọi là “quản trị dòng tiền” thì tôi học sau này, sau khi đã trả giá vài lần.
Sai lầm lớn nhất của tôi giai đoạn đó là tính giá không đủ. Tôi nhìn chênh lệch giữa giá lấy và giá bán rồi tưởng đó là lãi. Tôi quên tiền xăng, tiền kho, hàng đọng, hàng vỡ, và cả công của chính mình. Có những đơn tôi tưởng lãi, tính lại thì hòa, thậm chí lỗ.
Ai mới vào nghề mà đọc tới đây, tôi khuyên đúng một câu: ngồi tính lại giá vốn thật của mình, tính cả công mình. Đừng làm như tôi.
Nhưng cái khó nhất không phải là ít vốn
Người ta hay nghĩ khởi nghiệp khó vì thiếu tiền. Tôi cầm 50 triệu đi làm, và tôi nói thật: ít vốn không khó bằng cái này.
Khó nhất là lúc mình bắt đầu đi mời chào mà chưa ai biết mình là ai.
Tôi đến cửa hàng, người ta nhìn tôi đề phòng. Họ sợ bị lừa nên không nhập hàng. Mà họ đề phòng cũng đúng — tôi không có tên tuổi, không có ai bảo chứng, chỉ có mấy chai hàng và một cuốn sổ.
Nhiều cửa hàng tôi đi cả tháng trời mà vẫn không lấy cho. Cả tháng, hiểu theo nghĩa đen: sáng đi, tối về, hôm sau lại đến.
Tôi chán nản. Tâm lý suy sụp. Có lúc tôi ngồi nghĩ chắc mình không có khả năng bán hàng.
Cái ý nghĩ đó nặng hơn chuyện thiếu tiền nhiều. Thiếu tiền thì ít ra mình còn biết mình phải làm gì. Còn khi nghĩ mình không làm được thì không biết đi đâu tiếp.
Mỗi ngày gần hai trăm cây số
Giai đoạn đó mỗi ngày tôi ngồi trên xe gần hai trăm cây số. Không phải vài hôm — rất nhiều ngày, rất nhiều tháng liền như vậy.
Có lúc mệt tới mức muốn bỏ cuộc. Không phải vì ai xúc phạm mình. Chỉ là ngồi trên xe lâu quá, và không biết cái này rồi dẫn tới đâu. Có khá lên được không, hay mai vẫn y như hôm nay.
Tôi không bỏ. Nói cho thật thì không phải vì tôi bản lĩnh. Là vì cuốn sổ đỏ của gia đình đang nằm trong ngân hàng, tôi không có đường lùi.
Sau rất nhiều lần quay lại, có nơi mới chịu lấy thử. Những thùng hàng đầu tiên đi ra từ đó.
Hai đến ba năm đầu
Sau khoảng hai đến ba năm kinh doanh, tôi mới có được một chút tiền. Chỉ một chút.
Năm 2017 tôi lấy vợ, người cùng làng. Hai vợ chồng thuê một cái kho nhỏ ở Văn Phú, Hà Đông và tiếp tục làm.
Công việc chia rất rõ. Tôi ra ngoài — đi từng cửa hàng, chào từng chai, ghi từng cái đơn. Vợ tôi ở nhà lên đơn, soạn hàng, lo cơm nước. Mỗi ngày như vậy, không có ngày nghỉ theo nghĩa thông thường.
Áp lực thật sự nằm ở đâu
Không phải ở chuyện bán được hay không. Mà ở chỗ: nếu tôi hỏng, tôi không chỉ mất tiền của mình.
Cuốn sổ đỏ đó là của gia đình. Tôi vay tiền bằng cái mà cả nhà tôi mất nhiều năm mới có. Có những đêm nằm nghĩ, tôi thấy nếu mình làm mất mảnh đất đó thì không biết mình là loại người gì nữa.
Áp lực kiểu đó không ai chia được. Người ngoài nhìn vào chỉ thấy một anh chàng chạy xe đi giao hàng.
Nhìn lại, tôi có làm lại như vậy không
Câu này tôi bị hỏi nhiều, và tôi trả lời không dứt khoát được.
Nếu hỏi “có nên bắt đầu không” — có. Chờ đủ điều kiện thì không bao giờ bắt đầu được.
Nhưng nếu hỏi “có nên cắm sổ đỏ của gia đình không” — tôi không dám khuyên ai. Tôi may. Tôi biết vài người cũng làm như tôi và không may bằng. Cái ranh giới giữa “quyết đoán” và “liều dại” chỉ được phân định sau khi mọi chuyện đã xong, và đó là điều bất công nhất của nghề làm ăn.
Nếu năm đó tôi khôn hơn, tôi sẽ bắt đầu nhỏ hơn. Lấy hàng ít, quay vòng nhanh, chịu lãi mỏng để học nghề trước, rồi mới đặt cược lớn. Tôi làm ngược: đặt cược lớn trước, học sau.
Từ 50 triệu đó tới bây giờ
Từ cái vốn đó, năm 2019 tôi lập được công ty Khang Trang và có thương hiệu hàng tiêu dùng riêng. Đầu năm 2023 hai vợ chồng mở nhà máy sản xuất hóa tẩy rửa. Từ đầu năm 2025 tôi vận hành nhà máy riêng của mình với khoảng mười người trong đội sản xuất.
Đường đi mất mười năm. Tôi nhấn mạnh con số này vì trên mạng người ta hay kể chuyện hai năm đổi đời. Tôi không có chuyện đó để kể.
Và tôi cũng chưa xong. Tôi đang làm thủ tục để xây nhà máy thứ hai trên mảnh đất 1.300 mét vuông trong khu công nghiệp. Giấy tờ vẫn đang chạy. Có ngày trôi, có ngày tắc. Đó là thực tế hiện tại của tôi, không phải một cái kết đẹp.
Điều tôi muốn bạn giữ lại
Nếu bạn đang đứng trước một quyết định lớn — vay tiền, bỏ việc, mở nhà máy — tôi không nói với bạn là “cứ liều đi”. Tôi nói thế này:
Hãy biết chính xác cái xấu nhất là gì. Nếu hỏng, bạn mất cái gì, và ai chịu chung với bạn. Năm 2015 tôi không dám nghĩ câu đó cho tới hết. Bây giờ trước mỗi quyết định lớn tôi bắt mình phải nghĩ cho hết.
Đó là thứ duy nhất tôi thấy mình khôn hơn được so với hồi 2015.
Đọc thêm: Từ 5 Năm Thất Bại Đến Đối Tác TikTok: Anh Phạm Anh Chiến Kể Tôi Nghe Bước Ngoặt
Nếu bạn muốn nói chuyện
Tôi không viết bài này để bán cho bạn thứ gì. Tôi viết vì có người hỏi, và vì tôi nghĩ kể thật thì hơn là kể hay. Nếu bạn đang làm nghề này, hoặc đang tính bước vào, hoặc chỉ muốn hỏi một câu cho đỡ mông lung, cứ nhắn cho tôi. Tôi trả lời được tới đâu thì trả lời tới đó, không biết thì tôi nói là không biết.
Nguyễn Mạnh Tuấn — Zalo/SĐT: 0355440905.
Còn bạn, khúc khó nhất bạn đang gặp trong nghề là gì? Kể tôi nghe với.